Felieton filozoficzno-śledczy | 1 listopada 2026
Wyobraź sobie, że człowiek, którego kochałeś, umiera. Lekarz stwierdza zgon. Serce przestaje pracować. Mózg nieodwracalnie traci zdolność funkcjonowania. Z punktu widzenia biologii historia dobiegła końca.
A potem, kilka tygodni później, słyszysz jego głos.
Nie we wspomnieniu. Nie we śnie. Słyszysz go tak wyraźnie, że odwracasz głowę.
Co zrobisz?
Pójdziesz do psychiatry? Zadzwonisz do księdza? A może przez resztę życia będziesz milczał, ponieważ wiesz, jak szybko współczesny człowiek potrafi zamienić cudze doświadczenie w diagnozę?
Mam problem z tą naszą cywilizacyjną pewnością siebie. Nauczyliśmy się obrazować mózg, modyfikować geny i wysyłać sondy poza Układ Słoneczny. A jednak nie potrafimy ostatecznie rozstrzygnąć jednego z najstarszych pytań: dlaczego istnieje subiektywne doświadczenie i czy może ono przetrwać śmierć organizmu?
Nie zamierzam udawać, że posiadam dowód na nieśmiertelność duszy. Ale nie zamierzam również wyrzekać się przekonania, że śmierć biologiczna nie musi oznaczać końca wszelkiego istnienia.
Wierzę w możliwość istnienia duszy i reinkarnacji.
Wiem jednocześnie, że moje przekonanie nie jest wynikiem eksperymentu naukowego. I nie potrzebuję przebierać wiary w laboratoryjny fartuch, żeby uznać ją za ważną część własnego rozumienia rzeczywistości.
Pierwszego listopada chcę zapytać o coś, czego nie załatwi ani szyderczy uśmiech sceptyka, ani uroczyste zapewnienie człowieka przekonanego, że zna wszystkie tajemnice zaświatów.
Czy to możliwe, że przez tysiące lat ludzie błędnie interpretowali rzeczywiste doświadczenia, a mimo to zadawali właściwe pytania?
Umarli, którym zostawiano miejsce przy stole
Dawni Słowianie nie dysponowali neurologią. Nie znali elektrycznej aktywności mózgu, fazy REM ani psychologicznych teorii żałoby.
Mieli jednak coś, czego nie powinniśmy lekceważyć: wielopokoleniową pamięć doświadczeń, opowieści i obrzędów.
W tradycjach związanych z Dziadami żywi utrzymywali symboliczny kontakt ze zmarłymi przodkami. Przygotowywano pożywienie, składano dary, a w niektórych regionach rozpalano ogień.
Nie był to jeden jednolity rytuał wszystkich Słowian. Dzisiejszy obraz Dziadów jest złożeniem świadectw z różnych czasów, regionów i tradycji, a także późniejszych literackich wyobrażeń.
Jednak zasadnicza idea pozostaje fascynująca.
Zmarły nie stawał się automatycznie nikim.
Nadal należał do rodziny. Mógł być wspominany, przywoływany, proszony o opiekę. W ludowym wyobrażeniu granica pomiędzy jego światem a naszym bywała przepuszczalna.
Chrześcijaństwo przyniosło odmienny porządek teologiczny. Pierwszy listopada stał się uroczystością Wszystkich Świętych, a drugi listopada dniem szczególnej modlitwy za wiernych zmarłych.
Ale wcześniejsza potrzeba więzi nie zniknęła.
Współczesny człowiek stoi nad grobem matki i mówi: „Mamo, gdybyś wiedziała, co się wydarzyło”.
Do kogo mówi?
Do własnej pamięci? Do psychicznego obrazu matki? Do duszy, która nadal istnieje?
Odpowiedź zależy od przyjętej wizji świata. Natomiast samo doświadczenie więzi jest realnym przeżyciem człowieka.
I tu zaczyna się pierwszy poważny spór.
Jeżeli psychologia potrafi opisać mechanizm podtrzymywania więzi ze zmarłym, czy tym samym wykazała, że adresat tej więzi nie istnieje?
Nie. Taki wniosek wykraczałby poza to, co ustalono.
Ale również samo przeżywanie więzi nie dowodzi istnienia adresata poza naszym umysłem.
To niewygodna symetria. Obie strony muszą uznać granice swoich argumentów.
Nocna mara siada na piersi
W słowiańskim folklorze świat istot nadprzyrodzonych był znacznie bardziej skomplikowany niż współczesna, filmowa kategoria „duchów”.
Występowały w nim zmory, mary, strzygi, upiory, istoty wodne, leśne i domowe. Ich nazwy oraz właściwości różniły się regionalnie.
Niektóre przedstawiano jako groźne dusze zmarłych. Inne jako istoty o niejasnym pochodzeniu, zdolne wpływać na zdrowie, sen, gospodarstwo i ludzkie losy.
Szczególnie interesuje mnie zmora nocna.
Według dawnych wierzeń potrafiła przygnieść człowieka podczas snu. Śpiący czuł ciężar na klatce piersiowej, tracił możliwość poruszania się, czasem dostrzegał przerażającą postać.
Współczesna medycyna zna paraliż senny.
Podczas snu REM organizm hamuje aktywność większości mięśni szkieletowych. Niekiedy świadomość powraca, zanim ten stan całkowicie ustąpi.
Człowiek budzi się, ale nie może się poruszyć. Może odczuwać obecność intruza, słyszeć dźwięki albo widzieć postacie, których w rzeczywistości nie ma.
Badacze James Cheyne i jego współpracownicy opisywali związki pomiędzy takimi doświadczeniami a kulturowymi wyobrażeniami nocnych istot.
To wyjaśnienie jest przekonujące. Nie mam potrzeby go odrzucać tylko dlatego, że wierzę w możliwość istnienia duszy.
Wręcz przeciwnie. Uważam, że uczciwa duchowość powinna być odporna na wiedzę.
Jeżeli określony rodzaj nocnego przerażenia da się wyjaśnić fizjologią snu, nie ma powodu, żeby za wszelką cenę ratować demona.
Ale byłoby równie nierozsądne twierdzić, że wyjaśnienie paraliżu sennego obaliło wszystkie opowieści o duchach, jakie kiedykolwiek powstały.
To tak, jakby wyjaśnienie jednego złudzenia optycznego miało dowodzić, że światło nie istnieje.
Analogia ma oczywiście swoje granice. Światło potrafimy niezależnie mierzyć. Duchów w porównywalny sposób nie potwierdziliśmy.
I właśnie dlatego potrzebujemy precyzji, a nie triumfalnych deklaracji.
Czterdzieści lat miłości. I głos, którego nie powinno być
W 2020 roku w czasopiśmie „Schizophrenia Bulletin” opublikowano interdyscyplinarny przegląd badań nad zmysłowymi i quasi-zmysłowymi doświadczeniami obecności osób zmarłych.
W omawianych badaniach takie przeżycia zgłaszało od 47 do 82 procent osób w żałobie, zależnie od próby i sposobu pomiaru.
Nie oznacza to, że większość ludzi widzi zjawy.
Doświadczenia obejmowały między innymi poczucie czyjejś obecności, wrażenia dotykowe, słyszenie głosu czy widzenie postaci.
Autorzy podkreślali, że zdecydowana większość takich przeżyć nie ma charakteru patologicznego.
To ważna informacja.
Wyobraźmy sobie małżeństwo, które przeżyło razem czterdzieści lat. Przez cztery dekady mózg każdego z partnerów uczył się obecności drugiego człowieka.
Znał jego głos, sposób chodzenia, zapach, codzienne rytuały.
Po śmierci jednego z małżonków te utrwalone reprezentacje nie znikają natychmiast.
Psychologia żałoby zna pojęcie continuing bonds, czyli utrzymywania więzi ze zmarłym.
Możemy zatem rozumieć wiele niezwykłych przeżyć jako rezultat pamięci, oczekiwań, emocji i procesów percepcyjnych.
Nie musimy automatycznie dopatrywać się w nich choroby.
Ale mnie interesuje jeszcze inna kwestia.
Dlaczego tak często oczekujemy od osoby w żałobie, żeby jak najszybciej nauczyła się mówić o zmarłym wyłącznie w czasie przeszłym?
Przecież biologiczna śmierć nie usuwa miłości.
Relacja zmienia swoją formę, lecz jej psychiczne i społeczne konsekwencje trwają.
Nie wiem, czy zmarły słyszy wypowiadane do niego słowa.
Wiem natomiast, że człowiek, który je wypowiada, może naprawdę potrzebować tej rozmowy.
I odmawiam traktowania tego jako czegoś śmiesznego.
Myślenie magiczne. Czy mózg oszukuje nas w sprawie duchów?
Zegar zatrzymuje się w chwili czyjejś śmierci.
W rocznicę pogrzebu do domu wlatuje ptak.
Śni nam się dawno zmarły ojciec, a następnego dnia odnajdujemy jego fotografię.
Czy to znaki?
Psychologia ma na ten temat wiele do powiedzenia.
Ludzki mózg jest niezwykle sprawnym urządzeniem do wykrywania wzorców. Rozpoznaje związki pomiędzy zdarzeniami, przewiduje zagrożenia i poszukuje znaczenia.
Czasem robi to zbyt gorliwie.
Pareidolia sprawia, że dostrzegamy twarze w chmurach i sylwetki w przypadkowych układach cieni.
Selektywna uwaga oraz pamięć mogą wzmacniać znaczenie zdarzeń zgodnych z naszymi oczekiwaniami.
Myślenie magiczne pozwala przypisywać wydarzeniom związki, dla których nie mamy dostatecznego potwierdzenia przyczynowego.
To rzeczywiste mechanizmy psychologiczne.
Ale trzeba zadać kolejne pytanie: czy wyjaśnienie naszej skłonności do dostrzegania znaków oznacza, że żaden znak nigdy nie może istnieć?
Nie wynika to logicznie z samego opisu mechanizmu.
Z drugiej strony nie wolno wykorzystywać tej logicznej możliwości jako dowodu na działanie sił nadprzyrodzonych.
W tym miejscu najłatwiej oszukać samego siebie.
Wystarczy pomylić możliwość z prawdopodobieństwem, a osobistą pewność z niezależnym świadectwem.
Nie chcę tego robić.
Nie potrzebuję potwierdzenia każdej niezwykłej historii, żeby zachować otwartość wobec pytań o duszę.
Dzieci, które pamiętają inne życie
Teraz dochodzę do zagadnienia, które szczególnie mnie interesuje.
Reinkarnacja.
Przez dziesięciolecia psychiatra Ian Stevenson, związany z Uniwersytetem Wirginii, badał relacje dzieci twierdzących, że pamiętają wydarzenia z poprzednich wcieleń.
Jego pracę kontynuowali inni badacze, między innymi Jim B. Tucker.
W niektórych opisywanych przypadkach dzieci podawały szczegóły dotyczące nieznanych im rzekomo osób, miejsc i zdarzeń.
Badacze próbowali ustalać, czy informacje te mogły pochodzić ze zwykłych źródeł.
To fascynujący materiał, ale również obszar poważnych trudności metodologicznych.
Rodzinna sugestia, przypadkowe podobieństwa, selektywne zapamiętywanie trafień, niepełna dokumentacja czy wcześniejszy kontakt z informacją mogą wpływać na wyniki.
Nie istnieje obecnie powszechnie zaakceptowany naukowy dowód reinkarnacji.
Warto jednak wiedzieć, że podobne relacje są przedmiotem systematycznych badań, a nie wyłącznie opowieści z literatury ezoterycznej.
Dla mnie to ważne.
Wolność intelektualna polega również na prawie badania pytań, które nie mieszczą się w dominującej wizji rzeczywistości.
Pod warunkiem że wynik badania może okazać się rozczarowujący dla naszej ulubionej hipotezy.
Jeżeli chcemy traktować reinkarnację poważnie, musimy również poważnie traktować możliwość, że konkretna opowieść dziecka ma całkowicie naturalne wyjaśnienie.
Inaczej nie prowadzimy poszukiwań.
Prowadzimy nabożeństwo ku czci własnych przekonań.
Symukarnacja. A jeśli śmierć jest zmianą sposobu istnienia?
Na 1244.yt opublikowałem wcześniej własną koncepcję filozoficzną, którą nazwałem Symukarnacją.
Łączy ona ideę reinkarnacji z hipotezą symulacji.
Nie jest potwierdzoną teorią naukową. To moja próba filozoficznego rozważenia ciągłości świadomości, tożsamości i odpowiedzialności za własne wybory.
W klasycznym wyobrażeniu reinkarnacji pojawia się pytanie o to, co właściwie przechodzi pomiędzy kolejnymi życiami.
Dusza? Pamięć? Tożsamość?
A może coś, czego jeszcze nie potrafimy zdefiniować?
Symukarnacja proponuje informatyczną metaforę: ciało może być tymczasową formą uczestnictwa w rzeczywistości, a śmierć zmianą tej formy.
Ale metafora nie jest dowodem.
Fakt, że komputer może zapisać informację i uruchomić ją w innym środowisku, nie dowodzi, że ludzką świadomość można przenieść po śmierci.
I tu pojawia się problem, którego nie zamierzam ukrywać.
Załóżmy, że pewnego dnia technologia pozwoli stworzyć idealną kopię mojego umysłu.
Będzie znała wszystkie moje wspomnienia, rozpoznawała przyjaciół, używała mojego języka i twierdziła, że jest mną.
Czy to nadal będę ja?
Czy tylko ktoś, kto doskonale mnie naśladuje?
To pytanie dotyczy także reinkarnacji.
Jeżeli w nowym życiu nie pamiętam poprzedniego, nie zachowuję jego osobowości ani ciągłości doświadczenia, na jakiej podstawie twierdzę, że jestem tą samą istotą?
Nie wystarczy powiedzieć „dusza”.
Trzeba jeszcze wyjaśnić, co nadaje jej tożsamość.
W filozofii buddyjskiej sprawa staje się jeszcze bardziej złożona, ponieważ doktryna anatta, czyli nie-ja, podważa ideę trwałej, niezmiennej osobowej istoty.
Buddyjskie odrodzenie nie jest więc prostym odpowiednikiem wędrówki nieśmiertelnej duszy rozumianej w części tradycji hinduistycznych.
A jednak obie perspektywy zmuszają nas do podobnego pytania: czy to, co nazywamy sobą, jest czymś trwałym, czy procesem?
Właśnie tutaj widzę miejsce dla dalszego rozwijania Symukarnacji.
Nie jako gotowej odpowiedzi.
Jako próby zbudowania języka, w którym można uczciwie rozważać ciągłość istnienia bez udawania, że rozwiązaliśmy już zagadkę świadomości.
Najbardziej niewygodne pytanie
Wyobraźmy sobie na chwilę, że duchy naprawdę istnieją.
Nie jako wspomnienia, nie jako metafory, lecz jako świadome istoty, które przeżyły śmierć ciała.
Co by to oznaczało?
Przede wszystkim musielibyśmy zrewidować nasze rozumienie związku świadomości z materią.
Musielibyśmy zapytać o mechanizm kontaktu, sposób przekazywania informacji, możliwość niezależnej weryfikacji świadectw.
Nie wystarczyłoby opowiadać o tajemniczych dźwiękach w pustym domu.
Potrzebowalibyśmy dowodów.
A teraz przyjmijmy odwrotną możliwość.
Żadnych duchów nie ma. Nie istnieje świadomość po śmierci. Każde niezwykłe przeżycie ma przyczynę w biologii, pamięci, kulturze lub przypadku.
Czy wtedy miłość staje się mniej prawdziwa?
Nie.
Czy pamięć o zmarłych traci sens?
Również nie.
I właśnie dlatego nie zgadzam się z wykorzystywaniem strachu przed śmiercią do narzucania ludziom jakiejkolwiek gotowej doktryny.
Ani religijnej, ani materialistycznej.
Nauka ma prawo mówić: „Nie potwierdziliśmy”.
Wiara ma prawo mówić: „Ufam, że istnieje coś więcej”.
Filozofia ma obowiązek zapytać obie strony, co dokładnie rozumieją przez swoje słowa.
Ale żadna z tych perspektyw nie powinna zwalniać człowieka z myślenia.
Pierwszy listopada. Czego naprawdę boimy się w śmierci?
Dzisiaj miliony ludzi zapalą znicze.
Niektórzy będą modlić się za zmarłych. Inni będą z nimi rozmawiać. Jeszcze inni staną nad grobem w milczeniu.
W tym geście jest coś niezwykle ludzkiego.
Nie chodzi wyłącznie o lęk przed własnym końcem.
Chodzi o niezgodę na to, żeby człowiek, którego kochaliśmy, został sprowadzony do daty urodzenia, daty śmierci i kilku liter wykutych w kamieniu.
Biologia opisuje kres funkcjonowania organizmu.
Psychologia bada pamięć, przywiązanie, żałobę i nasze doświadczenie straty.
Religie oraz filozofie próbują odpowiedzieć na pytanie o dalszy los osoby.
Ja nie zamierzam zamykać tego sporu jednym efektownym zdaniem.
Wierzę, że śmierć może nie być końcem. Interesuje mnie reinkarnacja i możliwość dalszego istnienia świadomości.
Ale jeżeli mam traktować te przekonania poważnie, muszę umieć odróżnić własną wiarę od tego, co potrafię wykazać.
Nie uważam, że człowiek staje się bardziej racjonalny tylko dlatego, że wyśmiewa duchy.
Nie uważam też, że staje się bardziej duchowy, kiedy we wszystkim widzi działanie zmarłych.
Jedno i drugie może być ucieczką przed trudnym pytaniem.
A ono pozostaje.
Jeżeli po śmierci naprawdę istnieje dalszy ciąg, to co z naszego obecnego życia ma szansę przetrwać? Pamięć? Miłość? Sumienie? A może jedynie konsekwencje naszych wyborów?
Dla mnie to pytanie jest ważniejsze niż najbardziej widowiskowa opowieść o nawiedzonym domu.
Bo nawet jeśli pewnego dnia okaże się, że śmierć nie jest końcem, nadal będziemy musieli odpowiedzieć za sposób, w jaki potraktowaliśmy życie.
Robert J Błaszczyk
1244.yt
O autorze
Robert J Błaszczyk
Magister dziennikarstwa · magister psychologii · licencjat z komunikacji społecznej · autor 1244.yt
Jestem dziennikarzem i psychologiem. Ukończyłem studia magisterskie z dziennikarstwa i psychologii oraz studia licencjackie z komunikacji społecznej. Obecnie kształcę się na studiach doktoranckich, w których ważne miejsce zajmują dla mnie filozofia i etyka. Pełnię również funkcję rzecznika prasowego 13. Globalnej Konferencji Buddyjskiej. Felietony na 1244.yt są moimi osobistymi analizami i interpretacjami, nie stanowiskiem organizatorów konferencji.
Na 1244.yt pytam o historię idei, katarów, tradycje Graala, duchowość, tajemnice oraz granice tego, co człowiek może poznać. Nie piszę po to, aby potwierdzać modne poglądy. Interesuje mnie wolność myślenia, ścieranie się filozoficznych sprzeczności i uczciwa odpowiedzialność za własną tezę. Korzystam z warsztatu dziennikarza, wiedzy psychologicznej oraz refleksji nad etyką, oddzielając dokument, interpretację i hipotezę.
Prowadzę konsultacje psychologiczne i psychotraumatologiczne online. Pomagam uporządkować trudności związane ze stresem, przeciążeniem emocjonalnym, relacjami i następstwami trudnych doświadczeń oraz ustalić możliwe kolejne kroki.
W pracy wykorzystuję psychoedukację, analizę funkcjonalną zachowania, dialog motywacyjny oraz elementy podejścia poznawczo-behawioralnego i skoncentrowanego na rozwiązaniach. Dobieram sposób pracy do sytuacji, potrzeb i celu konsultacji.
Łączę przygotowanie psychologiczne i psychotraumatologiczne, obejmujące suicydologię, z doświadczeniem dziennikarza, coacha, wykładowcy i eksperta komunikacji. Na Psycholog.CLICK przekładam wiedzę psychologiczną na zrozumiałe artykuły i praktyczne wskazówki.
Nie musisz mieć gotowej nazwy swojego problemu. Możemy zacząć od tego, co jest dla Ciebie trudne.
Umów konsultację w ZnanyLekarz
Telefon kontaktowy: +48 790 404 404.
Pytania o istnienie. Rozmowa o tym, co ważne.
Nie wszystkie pytania mają łatwe odpowiedzi. Nie każda trudność wymaga natychmiastowej diagnozy. Czasami potrzebujemy rozmowy, która pozwala uporządkować myśli, emocje i decyzje.
Jestem Robert J Błaszczyk. Łączę doświadczenie dziennikarskie, wykształcenie psychologiczne i kompetencje komunikacyjne z zainteresowaniem filozofią, etyką i naturą ludzkiej świadomości.
Na 1244.yt publikuję niezależne felietony, w których konfrontuję historię, idee i niewygodne pytania.
Na Psycholog.CLICK prowadzę działalność psychologiczną, konsultacje psychologiczne i psychotraumatologiczne online. Zajmuję się także diagnozą i sporządzaniem opinii psychologicznych, również przeznaczonych do wykorzystania w postępowaniach sądowych, w granicach kompetencji i przyjętego zlecenia.
W mojej działalności znajdują się ponadto coaching, zagadnienia NLP, medytacji i hipnozy, dziennikarstwo, psychoedukacja, prowadzenie wydarzeń oraz doradztwo komunikacyjne. Poszczególne metody mają różne podstawy naukowe i zakresy zastosowania.
Zapraszam do kontaktu w sprawie konsultacji, opinii, warsztatów i współpracy medialnej.
Robert J Błaszczyk | 1244.yt
- Umów konsultację online
- Psycholog.CLICK
- TikTok @psycholog.click
- Facebook Psycholog.CLICK
- ERBEN.PL
- ProwadzenieImprez.com
- 1244.yt
- Publikacje i produkty Naffy
Do the Dead Really Leave Us? Ghosts, Night-Mares, and the Consciousness That Refuses to Die
A philosophical investigative essay | November 1, 2026
Imagine that someone you love dies. A doctor confirms the death. The heart stops beating. The brain irreversibly loses its capacity to function. From the standpoint of biology, the story has ended.
Then, several weeks later, you hear that person’s voice.
Not in a memory. Not in a dream. You hear it so clearly that you turn your head.
What would you do?
Would you consult a psychiatrist? Call a priest? Or remain silent for the rest of your life because you know how quickly modern society can turn another person’s experience into a diagnosis?
I have a problem with our civilisation’s confidence in its own explanations.
We have learned to image the brain, manipulate genes and send spacecraft beyond the Solar System. Yet we still cannot fully explain why subjective experience exists or definitively settle the philosophical question of whether it could survive biological death.
I will not pretend to possess proof of the immortality of the soul. But I will not renounce my belief that biological death need not mark the end of all existence.
I believe in the possibility of the soul and reincarnation.
I also know that my conviction is not the result of a scientific experiment. I do not need to dress faith in a laboratory coat to recognise its importance in my understanding of reality.
On November 1, I want to ask a question that neither a sceptic’s mocking smile nor a believer’s absolute certainty can answer.
Could humanity have misinterpreted extraordinary experiences for thousands of years while still asking the right questions?
The dead who still had a place at the table
The ancient Slavs knew nothing of neuroscience, REM sleep or psychological theories of bereavement.
They did, however, possess generations of stories, customs and remembered experiences.
In traditions associated with Dziady, the living maintained a symbolic relationship with deceased ancestors. Food was prepared, offerings were made and, in certain regions, fires were lit.
These were not identical rituals performed by every Slavic community. Our modern understanding combines historical accounts, regional customs and later literary interpretations.
Yet the central idea remains remarkable.
Death did not automatically erase a person from the family.
Ancestors could be remembered, addressed and asked for protection. In popular belief, the boundary separating the living from the dead was sometimes permeable.
Christianity introduced a different theological framework. November 1 became the Feast of All Saints, while November 2 became the day particularly associated with prayers for the faithful departed.
But the human need to maintain a relationship with the dead did not disappear.
Today, someone stands beside their mother’s grave and says, „Mum, if only you knew what happened.”
Who is being addressed?
A memory? An internal psychological representation? Or a soul that still exists?
The answer depends on one’s understanding of reality. The emotional experience itself, however, is real.
Here lies the first serious dispute.
If psychology can explain the mechanism through which we maintain bonds with the dead, has it thereby demonstrated that the person to whom those bonds are directed no longer exists?
No. Such a conclusion would exceed the evidence.
But the experience of a bond does not prove the independent survival of its recipient either.
Both sides must acknowledge the limits of their arguments.
The night-mare on your chest
Slavic folklore contained a much more complex world of supernatural beings than the modern cinematic category of ghosts.
There were night-mare spirits, strzygas, revenants and creatures associated with forests, rivers and households.
Their names and characteristics varied considerably across regions.
Some were understood as dangerous returning souls. Others had uncertain origins and were believed to influence health, sleep and everyday life.
I find the night-mare particularly interesting.
According to folk belief, such a being could press down upon a sleeping person, producing terror, immobility and the sensation of weight upon the chest.
Modern medicine recognises sleep paralysis.
During REM sleep, the activity of most skeletal muscles is temporarily inhibited. Sometimes awareness returns before this paralysis has completely ended.
The person awakens but cannot move. They may sense an intruder, hear sounds or see figures that are not physically present.
Research by James Cheyne and colleagues explored the relationship between such experiences and cultural interpretations of threatening nocturnal beings.
This is a convincing explanation.
I see no reason to reject it simply because I believe in the possible existence of the soul.
Intellectual honesty demands that spiritual convictions remain open to evidence.
If physiology can explain a particular kind of nocturnal terror, there is no need to defend the demon at all costs.
But explaining sleep paralysis does not establish that every story about a ghost has been explained.
The distinction matters.
We can independently measure light, even when an optical illusion distorts our perception of it. We have no comparable independent confirmation of ghosts.
That is precisely why we need careful reasoning rather than triumphant declarations.
Forty years of love, and a voice that should not be there
In 2020, Schizophrenia Bulletin published an interdisciplinary review of sensory and quasi-sensory experiences of deceased people during bereavement.
Across the studies examined, between 47 and 82 percent of bereaved participants reported at least one such experience, depending on the sample and measurement method.
This does not mean that most people see apparitions.
Reported experiences included sensing someone’s presence, hearing their voice, feeling a touch or seeing a figure.
The researchers emphasised that the overwhelming majority of these experiences were not pathological.
Imagine a couple who have spent forty years together.
For four decades, each partner’s brain has learned the other’s voice, movements, smell and daily routines.
When one dies, these deeply established representations do not instantly disappear.
Bereavement psychology recognises the concept of continuing bonds, the ongoing relationship people maintain with someone who has died.
Memory, expectation, emotion and perception can help explain many extraordinary experiences.
Such experiences do not automatically indicate mental illness.
Yet I remain interested in another question.
Why do we so often expect bereaved people to speak of those they love exclusively in the past tense?
Biological death does not erase love.
The relationship changes, but its psychological and social consequences continue.
I do not know whether the dead can hear words addressed to them.
I do know that a living person may genuinely need to speak those words.
I refuse to treat that need as ridiculous.
Magical thinking and the search for signs
A clock stops at the moment someone dies.
A bird enters the house on the anniversary of a funeral.
You dream of your deceased father and discover an old photograph of him the next morning.
Are these signs?
Psychology has much to say about our interpretation of such events.
The human brain is extraordinarily effective at detecting patterns, anticipating danger and searching for meaning.
Sometimes it does so too enthusiastically.
Pareidolia allows us to recognise faces in clouds and figures in ambiguous shadows.
Selective attention and memory can amplify events that match our expectations.
Magical thinking may lead us to attribute causal relationships to events without sufficient supporting evidence.
These are genuine psychological mechanisms.
But does explaining our tendency to perceive signs logically demonstrate that no meaningful sign could ever exist?
No.
Equally, that logical possibility is not evidence of supernatural intervention.
The distinction is essential.
It is remarkably easy to confuse possibility with probability and personal certainty with independent evidence.
I do not want to make that mistake.
I do not need to accept every extraordinary story in order to remain open to questions about the soul.
Children who remember another life
Now I come to a subject that particularly interests me: reincarnation.
For decades, psychiatrist Ian Stevenson, associated with the University of Virginia, investigated accounts of children who claimed to remember previous lives.
Other researchers, including Jim B. Tucker, continued this work.
Some children reportedly described people, places and events they were not supposed to know.
Researchers attempted to establish whether ordinary sources of information could explain those accounts.
The subject is fascinating, but methodologically difficult.
Family suggestion, coincidence, selective reporting, incomplete documentation and prior exposure to information may all influence the findings.
There is currently no generally accepted scientific proof of reincarnation.
Nevertheless, these accounts have been studied systematically rather than existing solely within esoteric literature.
That distinction matters to me.
Intellectual freedom includes the right to investigate questions that fall outside the dominant understanding of reality.
But genuine investigation also requires accepting the possibility that a preferred hypothesis will fail.
If we want to take reincarnation seriously, we must take equally seriously the possibility that a particular child’s account has an entirely natural explanation.
Otherwise, we are not investigating.
We are conducting a ceremony in honour of our own convictions.
Symukarnacja: what if death changes the form of existence?
On 1244.yt, I previously published my philosophical concept of Symukarnacja.
It brings together the idea of reincarnation and the simulation hypothesis.
It is not a scientifically confirmed theory. It is my attempt to explore the continuity of consciousness, identity and moral responsibility.
Traditional accounts of reincarnation raise a difficult question.
What actually passes from one life to another?
The soul? Memory? Personal identity?
Or something we have not yet learned to define?
Symukarnacja offers a computational metaphor: the body might be a temporary form of participation in reality, while death might involve a change in that form.
But a metaphor is not proof.
The fact that a computer can store information and run it in another environment does not demonstrate that human consciousness can be transferred after death.
And here is a problem I refuse to conceal.
Imagine that future technology produces a perfect copy of my mind.
It remembers everything I remember, recognises my friends, speaks in my voice and insists that it is me.
Would that copy actually be me?
Or merely an entity that imitates me perfectly?
The same difficulty applies to reincarnation.
If a new life contains none of my memories, none of my personality and no demonstrable continuity of subjective experience, on what grounds could I claim that it is the same individual?
Simply saying „the soul” does not solve the problem.
We must explain what makes that soul identical across lives.
Buddhist philosophy complicates the question further. The doctrine of anatta, or non-self, challenges the idea of an unchanging personal essence.
Buddhist rebirth is therefore not simply equivalent to the migration of an immortal soul as understood in some Hindu traditions.
Yet both perspectives invite a profound question.
Is what we call the self a permanent entity, or an ongoing process?
This is where I see room to develop Symukarnacja further.
Not as a finished answer, but as a philosophical language through which we can examine continuity of existence without pretending to have solved the mystery of consciousness.
The most uncomfortable question
For a moment, imagine that ghosts really exist.
Not as memories or metaphors, but as conscious beings who survive the death of the body.
What would follow?
We would need to reconsider our understanding of the relationship between consciousness and matter.
We would need to investigate mechanisms of interaction, information transfer and independent verification.
Stories about unexplained noises in empty houses would not be enough.
We would need evidence.
Now consider the opposite possibility.
There are no ghosts. Consciousness does not survive death. Every extraordinary experience ultimately has a biological, psychological, cultural or accidental explanation.
Would love become less real?
No.
Would remembering the dead become meaningless?
Certainly not.
That is why I oppose using fear of death to impose any ready-made doctrine upon others, whether religious or materialist.
Science has the right to say, „We have not confirmed it.”
Faith has the right to say, „I trust that something more exists.”
Philosophy has the responsibility to ask both sides what precisely they mean.
None should exempt us from thinking.
November 1: what do we truly fear about death?
Today, millions of people will light candles for the dead.
Some will pray. Others will speak to those they have lost. Still others will stand silently beside a grave.
There is something profoundly human in that gesture.
It is not merely fear of our own end.
It is resistance to reducing someone we loved to two dates and a name carved into stone.
Biology describes the end of an organism’s functioning.
Psychology investigates memory, attachment, bereavement and our experience of loss.
Religions and philosophies attempt to answer what, if anything, happens to the person afterward.
I will not close this dispute with an impressive but empty declaration.
I believe that death may not be the end. I remain interested in reincarnation and the possibility that consciousness continues.
But if I take those convictions seriously, I must distinguish belief from what I can demonstrate.
I do not believe that mocking ghosts makes someone more rational.
Nor do I believe that seeing supernatural intervention everywhere makes someone more spiritual.
Both attitudes can be ways of escaping difficult questions.
And the question remains.
If there really is something beyond death, what from our present lives might survive? Memory? Love? Conscience? Or perhaps only the consequences of our choices?
To me, this question matters more than the most spectacular haunted-house story.
Because even if death turns out not to be the end, we will still have to answer for how we treated life.
Robert J Błaszczyk
1244.yt
About the author
Robert J Błaszczyk
MA in Journalism · MA in Psychology · Bachelor’s degree in Social Communication · author of 1244.yt
I am a journalist and psychologist. I hold master’s degrees in journalism and psychology and a bachelor’s degree in social communication. I am currently pursuing doctoral studies, with philosophy and ethics playing an important role in my intellectual work. I also serve as press spokesperson for the 13th Global Conference on Buddhism. The essays on 1244.yt express my own views and analyses, not the official position of the conference organisers.
On 1244.yt, I explore the history of ideas, the Cathars, Grail traditions, spirituality, unanswered questions and the limits of human knowledge. My purpose is not to repeat fashionable views, but to defend intellectual freedom, confront conflicting philosophical ideas and take responsibility for my own arguments. I draw on journalism, psychology and ethical reflection while keeping documentary evidence, interpretation and hypothesis distinct.
I provide online psychological consultations and consultations focused on the psychological impact of traumatic experiences. I help people make sense of stress, emotional overload, relationship difficulties and the effects of distressing experiences, and identify possible next steps.
My work draws on psychoeducation, functional behavioural analysis, motivational interviewing, and elements of cognitive behavioural and solution-focused approaches. I adapt the approach to the person’s circumstances, needs and the purpose of the consultation.
I combine my background in psychology and psychotraumatology, including suicidology, with my experience as a journalist, coach, lecturer and communication specialist. Through Psycholog.CLICK, I turn psychological knowledge into accessible articles and practical guidance.
You do not need to have a name for your difficulty. We can start with what you are finding hard.
Book a consultation via ZnanyLekarz
Contact number: +48 790 404 404. Consultations are offered in Polish; please ask about other language options.
Questions about existence. Conversations about what matters.
Not every question has an easy answer. Not every personal difficulty requires an immediate diagnosis. Sometimes what matters most is a conversation that helps us organise our thoughts, emotions and decisions.
I am Robert J Błaszczyk, a journalist and psychologist whose work combines communication, psychology, philosophical inquiry and ethical reflection.
Through 1244.yt, I publish independent essays exploring history, spirituality, consciousness and controversial ideas.
Through Psycholog.CLICK, I offer online psychological consultations and support concerning the psychological effects of traumatic experiences. My work also includes psychological assessment and reports, including reports intended for use in legal proceedings, within the scope of my qualifications and accepted assignments.
My broader professional activities include coaching, NLP-related work, meditation and hypnosis, journalism, psychoeducation, event presentation and communication consultancy. These approaches differ in their scientific evidence and appropriate applications.
I welcome enquiries about consultations, psychological reports, educational projects, workshops and media collaboration.
Robert J Błaszczyk | 1244.yt
- Book an online consultation
- Psycholog.CLICK
- TikTok @psycholog.click
- Facebook Psycholog.CLICK
- ERBEN.PL
- Event presentation
- 1244.yt
- Publications and products
Bibliografia wspólna dla wersji PL i EN
Badania i opracowania
- Kamp, K. S. i współautorzy (2020). Sensory and Quasi-Sensory Experiences of the Deceased in Bereavement: An Interdisciplinary and Integrative Review. Schizophrenia Bulletin, 46(6), 1367–1381. Badania nad doświadczeniami obecności zmarłych w żałobie.
- Klass, D., Silverman, P. R., Nickman, S. L. (red.) (1996). Continuing Bonds: New Understandings of Grief. Taylor & Francis. Koncepcja podtrzymywania więzi ze zmarłymi.
- Cheyne, J. A., Rueffer, S. D., Newby-Clark, I. R. (1999). Hypnagogic and Hypnopompic Hallucinations During Sleep Paralysis: Neurological and Cultural Construction of the Night-Mare. Consciousness and Cognition, 8(3), 319–337. Paraliż senny i kulturowe interpretacje nocnych istot.
- Gieysztor, A. (1982). Mitologia Słowian. Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe. Rekonstrukcje słowiańskich wierzeń.
- Moszyński, K. (1934). Kultura ludowa Słowian. Część II: Kultura duchowa. Polska Akademia Umiejętności. Etnograficzny kontekst wierzeń i obrzędów.
- Stevenson, I. (1997). Reincarnation and Biology: A Contribution to the Etiology of Birthmarks and Birth Defects. Praeger. Przykład badań i interpretacji przypadków wiązanych z reinkarnacją, nie naukowy dowód tej hipotezy.
- Tucker, J. B. (2005). Life Before Life: A Scientific Investigation of Children’s Memories of Previous Lives. St. Martin’s Press. Relacje dzieci o rzekomych wspomnieniach z poprzednich wcieleń.
- Bostrom, N. (2003). Are You Living in a Computer Simulation? The Philosophical Quarterly, 53(211), 243–255. Filozoficzne tło hipotezy symulacji.
Wcześniejsze publikacje autora
- Robert J Błaszczyk (2025). Symukarnacja – moja filozofia, która łączy reinkarnację z hipotezą symulacji. 1244.yt.
- Robert J Błaszczyk (2026). Hermetyzm i siedem zasad rzeczywistości. 1244.yt.